5.2 Inwoners van Neder-Betuwe leven mentaal en fysiek gezond en zijn vitaal.

We werken aan de uitvoering van AZWA, dat staat voor het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. Een akkoord dat de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg en welzijn in Nederland versterkt. Hieronder vallen meerdere basisfunctionaliteiten die ontwikkeld moeten worden en opgenomen zijn in de operationele doelstellingen. Deze doelstellingen verwijzen ook naar AZWA.

We zetten ons in voor een gezonde leefstijl van jongeren en volwassenen en doen dat zo veel mogelijk onder de vlag van Gezond op eigen wijze. We werken daarbij vanuit het principe positieve gezondheid. We zetten breed in op een gezonde leefstijl. We helpen inwoners op tijd bij hun hulp- en leefvragen, zodat zij zelf regie houden over hun (mentale) gezondheid en vitaliteit. Hierbij werken we aan de basisfunctionaliteiten, aanpak overgewicht en obesitas, uit het AZWA. We spannen ons niet langer extra in om de vaccinatiegraad te verhogen.
Er is een vrijwilligerssteunpunt bij Welzijn Rivierstroom waarbij organisaties ondersteuning kunnen krijgen in het werken met vrijwilligers. We koppelen een (hulp)vraag aan aanbod of zetten vanuit de vraag nieuw aanbod op.
We ondersteunen initiatieven om eenzaamheid tegen te gaan (onder andere Samen is Leuker subsidie) en houden daarmee het onderwerp bespreekbaar. We steunen initiatieven die de sociale verbondenheid in de kernen vergroten, vormen van informele zorg en blijven hierover in gesprek met onze (lokale) partners. Specifieke aandacht hebben we voor vitaal ouder worden. Hiervoor ondersteunen we inwoners met informatie en advies. Ook faciliteren we initiatieven die de samenredzaamheid vergroten.

Activiteiten 2027

Voor het bereiken van bovenstaande ambitie gaan we het volgende doen in 2027.

5.2.1   We zetten in op het verbeteren van de fysieke gezondheid

5.2.1.1 De sport- en beweegcoaches organiseren in iedere kern beweegactiviteiten voor kinderen, jongeren en senioren. Dit moet ervoor zorgen dat in 2030 65 procent van de inwoners aan de beweegrichtlijn voldoet.
De sport- en beweegcoaches zijn actief in iedere kern en organiseren voor alle doelgroepen structurele sport- en beweegactiviteiten. De sport- en beweegcoaches:

• zijn actief bij scholen bij naschoolse beweegactiviteiten;
• zijn betrokken bij de verschillende ketenaanpakken zoals Kansrijke Start, Kind naar Gezonder Gewicht en Valpreventie;
• ondersteunen sportverenigingen;
• begeleiden statushouders bij fietslessen;
• brengen het uniek sportaanbod in de gemeente onder de aandacht;
• organiseren ten minste vier keer per jaar een incidentele sport- en beweegactiviteit.

De inzet van sport- en beweegcoaches moet ervoor zorgen dat in 2030 65 procent van de inwoners aan de beweegrichtlijn voldoet.

5.2.1.2 We zetten in op gezonde voeding bij kinderen en jongeren (0-23 jaar) door het aanmoedigen van gezondere voedingskeuze bij de kinderopvang, voorschoolse instellingen, scholen, sportverenigingen en lokale evenementen. Dit doen we met educatieve materialen en campagnes. Hierdoor moet de dagelijkse fruitconsumptie stijgen naar 65 procent in 2030.
Onder de naam Gezond op eigen wijze besteden we onder andere aandacht aan gezonde voeding. Samen met de JOGG-regisseur, adviseur gezondheidsbevordering van de GGD en de sport- en beweegcoaches kijken we naar mogelijkheden om gezondere voedingskeuzes aan te moedigen en een gezonde omgeving te creëren. Dit doen we onder andere door het gesprek aan te gaan met kinderopvang, voorschoolse instellingen en scholen, en door de inzet van educatieve materialen, campagnes en activiteiten zoals de Gezonde Smikkelweken. Ook besteden we aandacht aan gezonde keuzes tijdens lokale evenementen, zoals het aanbieden en zichtbaar maken van water, fruit en groente. Daarnaast moedigen we sportverenigingen aan om het aanbod in kantines gezonder te maken. We zetten daarbij in op een stijging van de dagelijkse fruitconsumptie naar 65 procent in 2030.

5.2.2   We werken aan het verbeteren van mentale gezondheid
5.2.2.1 We ontwikkelen en implementeren regionaal beleid en bijbehorende interventies gericht op suïciderisico.
Regionaal is een projecteider aangenomen om de Wet integrale suïcidepreventie uit te voeren. In 2027 gaan wij hier verder mee aan de slag. Denk hierbij aan het trainen van professionals en bewustwording van inwoners en hun omgeving, zodat we snel signalen herkennen en passende begeleiding en zorg kunnen bieden.

5.2.2.2 We zorgen voor een goede samenwerking met organisaties die zich bezighouden met mentale gezondheid.

We proberen bewustwording te creëren rondom mentale gezondheid via Gezond op eigen wijze. Dit doen we door bijvoorbeeld de informatie op de website te verbeteren en samen met Pro Persona extra trainingen en cursussen aan te bieden op dit gebied. Daarnaast doen wij mee aan de regionale communicatiecampagne 'Hoe is het?' en zorgen wij hierbij dat dit aansluit bij Gezond op eigen wijze en overige ontwikkelingen vanuit Beschermd Wonen en het AZWA. Dit alles voeren we uit met verschillende partners.

5.2.2.3 We ondersteunen inwoners bij de overgang van Beschermd wonen naar Beschermd thuis, zodat zij met de juiste begeleiding zelfstandig en vitaal kunnen blijven.

We werken in 2027 toe naar de overgang van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis en zorgen voor een sterke sociale basis voor inwoners. Zo kunnen zij in de wijk op hun (in)formele netwerk steunen. We zetten in op de doorontwikkeling van de WijkGGZ, het verkennen van laagdrempelige steunpunten zoals beschreven in het AZWA. Ook leiden wij inwoners richting het (preventief) aanbod op mentale gezondheid, zoals Welzijn op Recept en het Verkennend Gesprek. Deze laatste voorziening is in 2026 en in 2027van start gegaan en breiden we verder uit.

5.2.3   Onze inwoners kunnen opgroeien in een veilige thuissituatie.
5.2.3.1 We voeren het Preventie & Handhavingsplan Middelengebruik uit om alcohol-, tabaks- en drugsgebruik onder (jonge) inwoners tegen te gaan.
In 2027 voeren we de actielijnen uit de lokale agenda Samen voor een thuis zonder geweld verder uit. De focus ligt daarbij op het versterken van de signalering van ouderenmishandeling en het verder ontwikkelen van ondersteuning bij echtscheidingen en relatiebreuken. Hiermee willen we escalatie na een scheiding zoveel mogelijk voorkomen (zie 5.3.1.5).

5.2.4   Het middelengebruik onder (jonge) inwoners neemt af
5.2.4.1 We voeren het Preventie & Handhavingsplan Middelengebruik uit, gericht op het terugdringen van alcohol-, tabaks- en drugsgebruik onder (jonge) inwoners
Binnen deze aanpak richten we ons op verbeterpunten in verschillende leefomgevingen die invloed hebben op middelengebruik onder jongeren: gezin, school, vrije tijd, peergroup, werk en alcoholverstrekkers.Samen met verschillende partners zetten we ons in voor preventie en handhaving. In 2027 blijven we activiteiten aanbieden, zoals ouderavonden, het programma Helder op School en alcoholverkeerscursussen. Ook gaan we in gesprek met grotere werkgevers waar jongeren werken of stage lopen om samen aandacht te besteden aan bewust omgaan met middelen. Daarnaast besteden we extra aandacht aan zogenoemde zuipketen in de gemeente.

5.2.4.2 We passen de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) toe om een gezonde en veilige omgeving te creëren waarin jongeren minder middelen gebruiken en een beter mentaal welzijn ervaren.
De naam van de aanpak 'Opgroeien in een Kansrijke Omgeving' verandert in de gemeente Neder-Betuwe in 'Kansrijk Opgroeien'. In 2027 organiseren we opnieuw een dialoogsessie met de betrokken partners uit het OKO-netwerk. Tijdens deze bijeenkomst bespreken we de meest recente monitorgegevens (najaar 2026) over middelengebruik en het mentaal welzijn van jongeren in Neder-Betuwe. Samen duiden we de resultaten en bekijken we welke ontwikkelingen er zijn. Daarnaast evalueren we de speerpunten van de werkgroepen 'vrije tijd' en 'ouders'. Als het nodig is stellen we deze bij, zodat de aanpak blijft aansluiten bij de actuele situatie en behoeften. Naast de bestaande leefgebieden (gezin, school, vrije tijd en vrienden) besteden we ook extra aandacht aan de invloed van de online leefwereld op jongeren.

5.2.5   We voorkomen zoveel mogelijk dak- en thuisloosheid
5.2.5.1 We maken een Lokaal Uitvoeringsplan Dak- en Thuisloosheid in relatie tot urgente doelgroepen.
In 2026 hebben we de kaders voor een lokaal Uitvoeringsplan ontvangen en in 2027 gaan we hiermee aan de slag. Het doel is een plan met kaders en monitoring om ongeveer 75 procent van de vraagstukken rondom dak- en thuisloosheid lokaal te voorkomen of op te lossen door behoud van huisvesting. We doen dit samen met de relevante partners, zoals woningcorporatie en GGZ, en zetten vooral in op preventie. Dit hangt samen met de wet Regie Volkshuisvesting en de urgente, bijzondere doelgroepen.

5.2.5.2 We openen een kleinschalige maatschappelijke opvang

We verkennen met de regio en partners voor welke doelgroep we deze opvang moeten ontwikkelen. Daarbij sluiten we aan bij lokale en regionale behoeften. Hieruit volgt in 2027 een plan van aanpak. Hoewel ambitieus, is het plan om eind 2027 de eerste kleinschalige maatschappelijke opvang in de gemeente Neder-Betuwe te openen.

5.2.6   Kinderen maken een goede start in het leven en hebben gelijke kansen
5.2.6.1 We ontwikkelen de ketenaanpak Kansrijke Start door tot de basisfunctionaliteit Kansrijke Start (Opgave AZWA, zie inleiding ambitie 5.2)
Onder de uitvoering van het AZWA valt het ontwikkelen van de basisfunctionaliteit Kansrijke Start.  In Neder-Betuwe beschikken we al over een actieve lokale coalitie Kansrijke Start waarbinnen goed samengewerkt wordt. Samen met de andere gemeenten binnen Regio Rivierenland werken we de onderdelen binnen de basisfunctionaliteit verder uit om de inzet op Kansrijke Start te vergroten. Dit betreft de vaste onderdelen de Integrale gezinspoli en Nu Niet Zwanger. In 2027 ontwikkelen we tevens een regionale monitoringstool om de outcome van de ingezette interventies goed te kunnen monitoren.

5.2.6.2 We vertalen samen met de partners het integrale beleidsplan Jonge kind  naar de praktijk en voeren dit uit.
In 2026 is in samenwerking met de partners het integrale beleidsplan Jonge kind tot stand gekomen. Vanaf 2027 gaan we het beleidsplan voor een periode van vier jaar vertalen naar de praktijk. Denk hierbij aan het verbeteren van de doorgaande leerlijn van voor- naar vroegschool en het verbeteren van de samenwerking tussen partners onderling.

5.2.6.3 We zetten in op vroegtijdig signaleren van kwetsbaarheid in de vroege leeftijdsfase.
We gaan in 2027 door met het aanbieden van onder andere prenatale huisbezoeken en stevig ouderschap. Hierbij staat het vroegtijdig signaleren van kwetsbaarheid centraal. Vanuit het AZWA gaan we ons regionaal oriënteren op de ontwikkeling van 'de Integrale gezinspoli'. We gaan verkennen wat de integrale gezinspoli inhoudt vergeleken met het bestaande aanbod.  

5.2.7   Het ondersteuningsaanbod vanuit zorg en welzijn is op elkaar afgestemd
5.2.7.1 We ontwikkelen de basisfunctionaliteit Sociaal verwijzen (als doorontwikkeling van Welzijn op recept, opgave vanuit het AZWA, zie inleiding ambitie 5.2)
Welzijn Rivierstroom voert de interventie Welzijn op recept uit. In 2027 ontwikkelen we, op basis van deze interventie, de basisfunctionaliteit Sociaal Verwijzen als opgave van het AZWA. Om dit te realiseren leggen  geven we de huidige samenwerking met huisartsen een vaste plek en verbreden we de verwijsfunctie naar andere disciplines zoals wijkverpleegkundigen en Wmo-consulenten. Met de inzet van sociaal verwijzen neemt de vraag naar welzijnsaanbod toe. Om dit op te kunnen vangen is een stevige basis aan sociale voorzieningen nodig.       

5.2.7.2 We zetten ons in voor de ontwikkeling van een ketenaanpak dementie (volgens de ontwikkelagenda AZWA, zie inleiding ambitie 5.2).
We volgen in 2027 de landelijke uitwerking van deze opgave en stemmen daar onze inzet op af. We sluiten zoveel mogelijk aan bij onze lokale inzet op een 'dementievriendelijke samenleving' (zie 5.3.2.3). We zoeken regionaal de samenwerking op met zorgpartijen om zowel regionaal als lokaal goede zorg en ondersteuning beschikbaar te hebben.

5.2.7.3 We geven de ketenaanpak valpreventie een vaste plek in ons beleid.
In 2027 zorgen we ervoor dat de ketenaanpak Valpreventie een vaste plek heeft in ons beleid en onderzoeken we hoe deze kan passen binnen de basisfunctionaliteit in het AZWA met bijhorende ambities. We willen een Vitaliteitsdag organiseren voor inwoners en zorgen voor voldoende beweegaanbod. In samenwerking met de fysiotherapeuten bieden we cursussen aan op het gebied van valpreventie.

5.2.8   We verbeteren de kwaliteit van aanbod en dienstverlening van maatschappelijke partners aan onze inwoners
5.2.8.1 We moedigen samenwerking tussen maatschappelijk partners via netwerkbijeenkomsten aan.

In 2027 organiseren we opnieuw 1 of 2 netwerkbijeenkomsten voor betrokken partners uit het Sociaal Domein. Hiermee moedigen we de partners aan om samen te werken. Daarnaast is er aandacht voor het ophalen van signalen en het uitwisselen van kennis en expertise.

5.2.8.2 We ontwikkelen een werkwijze om kwaliteitsgesprekken met onze subsidiepartners te voeren over de inzet van hun diensten.

In 2027passen we de inzet van het kwaliteitskompas, in het bijzonder de kwaliteitsgesprekken, toe bij steeds meer subsidiepartners. De aandacht ligt bij deze gesprekken vooral op de verbetercyclus en het aansluiten bij de actuele situatie in Neder-Betuwe. Zo kunnen we de behaalde resultaten steeds meer in de gaten houden (zowel kwantitatief als kwalitatief).

5.2.8.3 We ontwikkelen een duidelijk proces om de resultaten van de Nota sociaal domein goed in de gaten te kunnen houden en te duiden.
Het proces dat we ontwikkelen is tweeledig. Enerzijds richt zich dat op onze partners en beoordelen we of we de juiste inzet doen en of we dat goed doen. Daarnaast ontwikkelen we een proces om te beoordelen of onze resultaten een positieve trend laten zien. In 2026 zijn we hier al mee gestart en in 2027 evalueren en verdiepen we dit.